“Het zit gewoon in de familie, dus ik kan er niks aan doen”, is misschien wel de meest gebruikte smoes die ik heb gehoord in mijn 10 jaar als personal trainer. In ontzettend veel intakes met cliënten komt deze overtuiging voorbij. Alleen is genetica niet te veranderen en leefstijl wel.
Wat is deze overtuiging precies en waarom gebruiken wij dit zo vaak als smoes om niet het oncomfortabele op te zoeken? Of om niks te veranderen in onze gewoontes en alles hetzelfde te houden?
Ik kan eindeloos filosoferen over de wat en waarom. Belangrijker is echter: hoe kunnen cliënten deze overtuiging omdraaien en kijken naar wat wel kan?
En begrijp me niet verkeerd, nooit zal ik de invloed van genetisch bepaald materiaal onderschatten. Ik ben tenslotte zelf drager van een genetische bloedziekte waardoor vermoeidheid een constante factor is in mijn leven. Hierdoor ben ik soms genoodzaakt om mezelf even terug te trekken en mijn agenda daarop aan te passen. Maar belangrijker vind ik in dat geval dat we kijken naar wat wel mogelijk is. Rustmomenten daadwerkelijk plannen, al is het maar een powernap van 20 minuten, werkt ontzettend goed voor mij. Ik zal in een andere post verder inzoomen op mijn eigen routines en rituelen.
De cijfers
Mijn persoonlijke ervaring is natuurlijk slechts één voorbeeld. Daarom is het interessant om te kijken wat wetenschappelijk onderzoek laat zien.
Hart en vaatziekten vs. leefstijl
Een grote studie in The New England Journal of Medicine onderzocht de invloed van een gezonde leefstijl bij mensen met verschillende genetische risiconiveaus voor hart en vaatziekten.
De conclusie was interessant: zelfs bij mensen met een hoog genetisch risico hing een gezonde leefstijl samen met een bijna 50 procent lager risico op hart en vaatziekten, vergeleken met mensen met een ongezonde leefstijl.
Met andere woorden: genetica speelt zeker een rol, maar leefstijl kan het risico aanzienlijk beïnvloeden.
bron: https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMoa1605086?
Diabetes vs. leefstijl
Een ander bekend onderzoek is de Diabetes Prevention Program studie. Dit onderzoek keek naar mensen met prediabetes en onderzocht of leefstijlverandering of medicatie kon voorkomen dat zij daadwerkelijk type 2 diabetes ontwikkelden.
De deelnemers werden verdeeld in drie groepen: een placebogroep, een groep die metformine kreeg en een groep die intensieve leefstijlbegeleiding kreeg. De leefstijlgroep richtte zich op ongeveer 7 procent gewichtsverlies en minimaal 150 minuten beweging per week.
De resultaten waren duidelijk. Leefstijlverandering verlaagde het risico op type 2 diabetes met 58 procent. Metformine verlaagde het risico met 31 procent. In dit onderzoek was leefstijlverandering dus effectiever dan medicatie om type 2 diabetes te voorkomen bij mensen met een verhoogd risico.
bron: https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMoa012512?
Genetica bepaalt misschien je startpunt, maar niet automatisch je eindbestemming.
Obesitas vs. leefstijl
Ook bij obesitas speelt leefstijl een grote rol. Een relevant onderzoek hiervoor is de Look AHEAD studie. Dit was een groot onderzoek onder mensen met overgewicht of obesitas en type 2 diabetes. De interventie richtte zich op voeding, beweging en gedragsverandering.
Na één jaar verloor de leefstijlgroep gemiddeld 8,6 procent van hun lichaamsgewicht. Ook op de langere termijn bleef er een verschil zichtbaar tussen de leefstijlgroep en de controlegroep.
Dit laat zien dat leefstijlinterventies niet alleen kunnen helpen bij gewichtsverlies, maar ook bij het behouden van een gezonder gewicht op langere termijn. Het is geen quick fix, maar een aanpak waarin gedrag, structuur en consistentie centraal staan.
bron: https://www.acc.org/latest-in-cardiology/clinical-trials/2013/10/01/15/55/look-ahead?
Conclusie
Genetica bepaalt misschien je startpunt, maar niet automatisch je eindbestemming.
Natuurlijk zijn er factoren waar je geen invloed op hebt. Je lengte, aanleg, erfelijkheid en sommige medische omstandigheden kies je niet zelf. Maar dat betekent niet dat je geen invloed hebt op je gezondheid.
Je kunt invloed uitoefenen op je dagelijkse beweging, je voedingskeuzes, je slaap, je stressmanagement en de omgeving die je voor jezelf creëert.
En precies daar begint verandering.
Niet bij perfectie. Niet bij motivatie. Maar bij eerlijk kijken naar wat wél mogelijk is.